განათლება · საზოგადოება

დედაჩემი ფეისბუქდამოკიდებულია!

“ზუსტად ვერ ვიხსენებ როდის გავმრავლდით, მაგრამ დიდი ხანია აღარ ვართ სამნი.

ბოლო დროს ასე ვართ დაჯგუფებული: მე და მამა, დედა და დედას ტელეფონი.

ჩვენ ვართ ორნი, დედა ბევრია.

ჩვენ ვსაუბრობთ ჩვენზე, დედა გვიყვება ვიღაცეების ამბებს.

ჩვენ ვთამაშობთ, დედა ტელეფონს სქროლავს. ჩვენ ფილმს ვუყურებთ დედა ტელეფონს სქროლავს. ჩვენ ვვახშმობთ, დედა თან ტელეფონს სქროლავს. ჩვენ ვიძინებთ, დედა ისევ ტელეფონს სქროლავს. ჩვენ ვმგზავრობთ, დედა ტელეფონს სქროლავს, მარცხენა ხელში ჩემი ხელი უჭირავს, ცეკვაზე მივყავარ – მარჯვებათი ტელეფონს სქროლავს.
მე აღარ მიყვარს საღამო, როგორც ჩვენი შეკრების დრო. აღარ მიყვარს კუთხე ჩვენს სახლში, სადაც დედაჩემი მოიკალათებს ხოლმე.

ხანდახან იტყვის, გამოვრთავ ინტერნეტს. გადადებს ტელეფონს და ვიწყებთ თამაშს. მიყვარს და სულ უფრო ხშირად მენატრება ეს წუთები.

ზოგჯერ მინდა, ვიყოთ ერთად როგორც ადრე. ამბები მოვყვეთ, ვიცინოთ, ვიტიროთ, ჩავეხუტოთ. მხოლოდ მე და ის, ისე რომ არ მოუკაკუნოს ვინმემ, ისე რომ არ მითხრას “დე, ერთ წუთს ხო..” და არ შეეცვალოს მიმიკა სხვაგან წასული ფიქრებით.
აიღებს დადებს, აიღებს დადებს. ავიწყდება, 20 წამის წინ ხელში რომ ეჭირა ტელეფონი.ის ფეისბუქდამოკიდებულია. მისი სიამოვნების გზა წითელ შეტყობინებებზე გადის.
დანარჩენს აკეთებს ინერციით, მექანიკურად. იცის რომ უნდა მაჭამოს, დამბანოს, დამაძინოს, გამიღიმოს, მაგრამ მისი თვალები სხვანარი გახდა. თითქოს გამჭირვალეა და შიგ ფეისბუქის შეტყობინებები ირეკლება.
მეშინია, რომ ერთ დღესაც დედაჩემს მარჯვენა ხელის საჩვენებელი თითი გაუშეშდება. მეშინია, წითელი ერთიანის მის ტელეფონზე. მეშინია, განათებული ეკრანის. მეშინია, რომ ის ადამიანები, ვინც დედაჩემს წერს/უკომენტარებს, უწონებს ჩემი მტრები გახდებიან. შეჭამებ და მოინელებენ ჩვენ დედა-შვილობას.

ერთხელ სტუმრად რომ წავედით, მეგობრის შვილს მივარდა დედაჩემი, ჩემხელა ბავშვს. ისეთი დეტალები უთხრა მისი ცხოვრების შესახებ, გაოცებული უსმენდა ბიჭი უცნობ დედაჩემს. სად გადაუხადეს მე-9 დაბადების დღეს, რა ეცვა, რა საჭმელი უყვარს, რომელ სკოლაში სწავლობს. გაოცებული უყურებდა ის ბიჭი, მე კი ვფიქრობდი, რაში ჭირდება დედაჩემს ეს ინფორმაცია? რას უთმობს დროს მაშინ, როცა მე მასთან ურთიერთობა მენატრება?!. მერე მეც მომვარდა იბ ბიჭის დედა და იგივე სიტყვები მითხრა ჩემი ყოველდღიური ცხოვრებიდან. და მე მივხვდი რომ ეს მხოლოდ ჩემი პრობლემა არ იყო.

მე არ გიცნობთ, მაგრამ თქვენზე ვეჭვიანობ.

ვიცი, დედაჩემი ამ წერილსაც გააზიარებს და თქვენ დაიწყებთ, “ვაიმეე საყვარელი ბავშვიი”. გთხოვთ, არ გინდათ. თუ თქვენ ამ წერილს წაიკითხავთ, უბრალოდ არ მოუკაკუნოთ დედაჩემს. ის კიდევ ერთ საღამოს დამტოვებს მარტო.”

განათლება · საზოგადოება

ასეთ მასწავლებელზე ოცნებობენ ბავშვები

პირველად შედიოდა გაკვეთილზე, მეორე კლასელებისთვის მათემატიკა უნდა ესწავლებინა.

მასწავლებლობა 23 წლის ეკონომისტის ახალი წამოწყება იყო. სტუდენტობისას ჰიპ-ჰოპს ცეკვავდა. ზაფხულობით სამ თვეს თურქეთის 5***** სასტუმროში მოცეკვავედ მუშაობდა. შემოსავალი არ აკლდა. Youtube-ზე ატვირთული ვიდეოებით პოპულარობაც მოიპოვა. მშობლიური ქალაქის ქუჩებში პლასტიკით, დრედებით და ზურგჩანთით ცნობდნენ. ჩანთით ტკბილეული და დედის დამცხვარი შაქარლამა დაქონდა – ქუჩაში მცხოვრებ ბავშვებს და მიუსაფარ მოხუცებს ურიგებდა.

სკოლასთან კონტაქტი არასოდეს გაუწყვეტია – დედა დაწყებითებს  ასწავლიდა. წელიწადში ორჯერ ზეიმების მუსიკალურ გაფორმებაში და ქორეოგრაფიაში ეხმარებოდა. ბავშვებთან ურთიერთობა ენერგიით ავსებდა. გრძნობდა, რომ ისინი იყვნენ თავდაპირველი სახის ადამიანები; სუფთები, გულწრფელები, მოურიდებლები, ნამდვილები, ლაღები, მხიარულები, ცნობისმოყვარეები, ენერგიულები; ლიდერები და ჩაკეტილები.  იყვნენ ისეთები, როგორებიც დაიბადნენ –  სიყალბისგან, მლიქვნელობისგან, ეჭვისგან თავისუფლები. ნელ-ნელა მიხვდა, რომ პატარა ინდივიდებთან ურთიერთობა მისი ინტერესის სფერო იყო, უფრო ღირებული, ვიდრე უბრალოდ ჰობი.

მათემატიკის მასწავლებლობა რომ უნდოდა პირველად დედას გაუმხილა – ფიქრობდა ისეთი მასწავლებელი იქნებოდა, როგორიც თვითონ უნდოდა ყოლოდა. რომელიც აუხსნიდა, რომ ყულაბაში მოგროვილი ფულის განაწილებიდან ცათამბჯენების მშენებლობამდე, ყველაფერი მათემატიკაა. რომ მათემატიკური აზროვნება განსაზღვრავს დროის, ფულის და ენერგიის განაწილების უნარს…

– “მასწავლებელი დრედებით?” – გაიცინა დედამ. “- ვინ მიგიღებს ბიჭო?!”

დაჯდა და დაიწყო – დაწერა გეგმა, მოიმარაგა წიგნები, გაიარა ტრენინგი, ჩააბარა გამოცდა. ტკბილეულიან ზურგჩანთაში ეკონომიკური განათლების დიპლომი, მასწავლებლის სერთიფიკატი,  ამობეჭდილი რეზიუმეები და სამოტივაციო წერილები ჩაიწყო. შემზარავი კულულები, ყოველი შემთხვევისთვის, სულ ცოტათი შეიმოკლა. მოიარა სკოლები. ოცზე მეტ დირექტორს შეხვდა. ატყობდა დროც კი ენანებოდათ მასთან სასაუბროდ.

“-არ დანებდე დე, სკოლას ჭირდება შენნაირი ბიჭები”- ყოველ საღამოს აგულიანებდა დედა და მეორე დღისთვის წასაღებ შაქარლამებს უმზადებდა.

ის დღეც დადგა, ხანში ახლად შესული დირექტორი აღტაცებით რომ შეხვდა მასწავლებლობის მსურველ უცნაურ ახალბედას. იმ დღეს და კიდევ ერთი კვირა სამასწავლებლოს ძველმოდურ დივანზე ჩამომჯდარს, ინტერესით ათვალიერებდნენ კოლეგები.

პირველად რომ დადგა ოცი მეორე კლასელის წინ, გაიხსენა თვითონ რას ისურვებდა ბავშვობაში..

“-ბავშვებო, შეგიძლიათ მათემატიკის გაკვეთილზე ხელები მერხებზე არ დააწყოთ. როცა გამართულად ჯდომით დაიღლებით, წამოდექით და 3-3 ბუქნი გააკეთეთ!” – ომახიანად შესძახა პატარებს გაცნობის შემდეგ.

ციცინათელებმა გაიღვიძეს ბავშვების თვალებში.  თითქოს ჰაერი გამოცვალესო, თითქოს დიდი ხანი იყო რაც ერთმანეთს იცნობდნენ. იგრძნო, რომ ბავშვების სასურველ ფორმატს მოერგო. პატარა ინდივიდები მზად იყვნენ მასთან თანამშრომლობისთვის, მზად იყვნენ სიახლეების მისაღებად.

მეორე დღეს ბავშვები სულმოთქმელად ელოდნენ მათემატიკის გაკვეთილს. არც იმ დღეს და არც მას მერე მათი საკლასო ოთახიდან ბუზის გაფრენის ხმა არ ისმოდა. დიდად ვერ გაარჩევდით მასწავლებელი უფრო მხიარულობდა თუ მოსწავლეები, მაგრამ ამ საქმიანი აურზაურის უკლებლივ ყველა მონაწილეს ყველა საგანზე მეტად უყვარდა მათემატიკა.

დაურიგებდა ბავშვებს ბარათებზე საკუთარი ხელით დაწერილ  ორნიშნა რიცხვებს და მაგალითებს.

– ჩემგან მარჯვნივ დადექით ისინი, ვისაც გიჭირავთ 20-ზე მეტი რიცხვი, მარცხნივ რომლებსაც 20-ზე ნაკლები.”

“-ფეხზე ადექით ვისაც ლუწი რიცხვები გიჭირავთ”

“-მაღლა აწიეთ ის რიცხვები რომელთა განახევრებაც შეიძლება”

“- ვისი ტოლობის პასუხიც არის 60 ადგილზე დაბზრიალდეს! ვისიც 56 – იმღეროს ! ვისიც 20 -ზე ნაკლებია დაჯდეს! ვისიც 30-ზე მეტია ახტეს! ”

სხვა მასწავლებლები ჩიოდნენ, მათემატიკის შემდეგ გაკვეთილს ვეღარ ვატარებთო. კლასი ისეთი აჟიტირებულია , ნახევარი საათი მათ დამშვიდებას ვუნდებითო.

სასჯელიც კი არც ერთი ბავშვისთვის არ იყო მოსაწყენი. “თოკა, შენი უფლებების გადაჭარბებისთვის 10 “აზიდვით” დაისჯები! სპორტი სისხლის მიმოქცევას აუმჯობესებს” – ეტყოდა მასწავლებელი წესრიგის დამრღვევს და იატაკზე გაწოლილი “დასჯილიც” მთელი ტანით ირწეოდა ზევით-ქვევით.

იმ წელს 100-ის ფარგლებში შეკრება-გამოკლება, ამოცანის პირობის შედგენა და გამრავლების ტაბულა წარმატებით,  მხიარულად გადააგორეს. კლასის მოსწრებამ მასწავლებელი, დირექტორი და მშობლები ერთნაირად გააოცა. ბავშვებმა სრულყოფილად იცოდნენ პროგრამა.

მომავალ წელს ყველაზე მოთხოვნადი მასწავლებელი გახდა. დირექტორი დღითიდღე გრძნობდა, რომ ექსპერიმენტმა გაამართლა.

მზად ხარ უფროსკლასელებთანაც სცადო? – გამომცდელად ჰკითხა ერთ დღეს. 

ჩაფიქრდა. – უკვე გაზრდილებთან? რატომაც არა!

უკვე გაზრდილებთან ურთიერთობას დიდი სირთულე ახლდა. უფროსკლასელების უმრავლესობას არც მასწავლებელი უყვარდა, არც – მეცადინეობა. სწავლობდნენ ნიშნისთვის, გამოცდისთვის, მაგრამ არა საკუთარი თავისთვის.

სწრაფად უნდა ემოქმედა. სასწავლო გეგმა მოცდის დროს არ იძლეოდა.

გაკვეთილების შემდეგ ბოლო მერხთან ჩამოჯდა და შეეცადა მოსწავლის თვალით დაენახა საგაკვეთილო სივრცე. პირველად დაფის სიახლოვეს მდგარ მასწავლებლის მაგიდას დაადგა თვალი. მერე სამ ზოლად ჩამწკრივებულ მერხებს გადახედა. რა მოსაწყენია 12 წელი მერხებს შორის მოსიარულე მასწავლებელს და დაფასთან დაყუდებულ თანატოლებს რომ უყურებ” – მოიქექა გასანთლული დრედები. ზედმეტად სტერეოტიპული და უინტერესო ეჩვენა ოთახი. არაფორმალური გარემო მჭირდებაო – დაუმატა ფიქრებს. მერხებს ჩამოუარა, სათითაოდ კედლების გასწვრივ ჩამოარიგა, სახით ერთმანეთისთვის რომ ეყურებინათ ბავშვებს. თავისი მაგიდაც  მათ შორის ჩადგა, როგორც ერთი რიგითი მოსწავლის ადგილი.

ასე აჯობებს, ერთმანეთთან კონტაქტი გაუადვილდებათ, შიდა თავისუფალი სივრცე საშუალებას მისცემთ დაგროვილი ცოდნის საზოგადოების წინაშე გამოვლენა ისწავლონ. ბოლოს და ბოლოს  ზურგიდან თავს არავინ არავის ესხმის.” – ფიქრობდა თავისთვის.

მეორე დღეს სასიამოვნოდ გაოცებულ გოგო-ბიჭებს სუფთა ფურცლის ნაკუწები დაურიგა და სთხოვა:

“- ვისაც უკვე გიფიქრიათ, დაწერეთ რომელი პროფესიის არჩევას  გეგმავთ და გეტყვით გჭირდებათ თუ არა მათემატიკა. 1 წუთში ავაგროვებ ფურცლებს.”

დიზაინერი – დაწერა კესომ.

კაბის ღირებულებას ვარ დაითვლი, ზომებს სწორად ვერ აიღებ, თარგსაც ვერ აჭრი მათემატიკის გარეშე. კლიენტი ტანსაცმელს ვერ მოირგებს და სხვა დროს აღარ მოვა შენ სალონში. 

ფეხბურთელი – დაწერა ზუკამ.

ბურთი მრგვალია. მოედანი მართკუთხედი. გეომეტრიაა ხედავ? რამდენი მატჩი მოიგე, რამდენი ფრედ დაამთავრე, რამდენი წააგე, რომელ ადგილზე ხარ ფიფას რეიტინგში, რამდენი გოლი გაკლია რომ დაწინაურდე, ვერაფერს გათვლი მათემატიკის გარეშე. 

ბიზნესმენი – დაწერა დაჩიმ.

თუ ვერ გათვალე რამდენი თანამშრომელი გჭირდება, თუ ვერ გაანაწილე რამდენი ფული დახარჯო, რამდენი გასცე ხელფასი, რამდენი ბიზნესში ჩააბრუნო, რამდენი სახელმწიფოს გადაუხადო, გაუჭირდება შენ კომპანიას. საწყისი კაპიტალიც რომ გქონდეს, ფულს ფული უნდა აშოვნინო ხომ იცი. 

ექიმი – დაწერა ნინამ.

შეიძლება იმაზე მეტი ან ნაკლები წამალი დაუნიშნო პაციენტს ვიდრე ჭირდება.

თარჯიმანი  – დაწერა ანდრიამ.

ვერასოდეს გადათარგმნი სინქრონულად თუ არ გეცოდინება წუთში რამდენი სიტყვის თქმის შესაძლებლობა გაქვს.

დიასახლისი – იხუმრა თეკლამ.

სწორად ვერ გაანაწილებ ოჯახის ბიუჯეტს, რამდენი ფულიც გინდა მოგაბარონ არ გეყოფა და ოჯახის წევრები სულ უკმაყოფილონი იქნებიან.

ფერმერი – დაწერა თოკამ.

ვერ გააკეთებ ბიზნეს გეგმას, ვერ მიიღებ საჭირო სესხს. ვერ დაითვლი რამდენ სულ საქონელს რამდენი საჭმელი ჭირდება, რამდენ კგ. ხორცს მოგცემს, ან რა პერიოდში რამდენი ნამატი გექნება ფერმაში. 

პიარმენეჯერი – დაწერა ნიცამ.

წარუმატებლად დაგეგმავ ღონისძიებას თუ ვერ დაამთხვევ სტუმრების და ადგილების რაოდენობას, თუ ვერ გაანაწილებ ბიუჯეტს სარეკლამო ბანერზე, ტრანსპორტირებაზე, სასტუმროში განთავსებაზე და ა.შ. 

მშენებელი – დაწერა ლაზარემ.

თუ არ გეცოდინება რამდენი ცემენტი, ქვიშა, ბეტონი, აგური, არმატურა დაგჭირდება, შენი აშენებული სახლი ვერ იქნება მყარი. როგორ აპირებ იანგარიშო მშენებლობის ღირებულება? როგორ გაიგებ რა ფასად უნდა გაყიდო 1 კვ.მ ფართი?

არქიტექტორი – დაწერა იოანემ.

მათემატიკის გარეშე მარტივ მონახაზსაც ვერ გააკეთებ, არათუ სართულიანობას და სივრცის სწორად განაწილებას შეძლებ.

– მოცეკვავე – დაწერა კატომ.

მერწმუნე დათვლის გარეშე ცეკვა არ ისწავლება. მუსიკის ტემპი, ტანის, ხელის, ფეხის მოძრაობა თუ ერთმანეთს არ ემთხვევა, ვერ იქნები კარგი მოცეკვავე. ცეკვა მაინც ვიცი, არქიტექტორი თუ არ ვარ.  ჰიპ-ჰოპის ელასტიური ილეთების თანხლებით დაასრულა გამოკითვა.

…..

იმ საღამოს თიკა, ლიკა, ნუკა, ნიცა, კესო, ტასო, თეკლა, მარიტა, ნინა, კატო, დაჩი, ანდრია, ზუკა, ლუკა, თოკა, გიო, საბა, გაბრიელი, ლაზარე და იოანე ძილის წინ მხოლოდ ერთ რამეზე ფიქრობდნენ – რა კაი ტიპია ეს ბიჭი და რა კარგია, რო მე მასწავლის. რამდენ რამეში მჭირდება ისე მართლა მათემატიკა..”

თანდათან ყველაფერი აეწყო. დინამიური გაკვეთილები დიალოგის, კამათის რეჟიმში მიდიოდა. – მე აქ ვარ იმიტომ რომ დაგეხმაროთ ყველაფერში. არ მომეშვათ სანამ ბოლომდე არ გაიგებთ მასალას”.

დრო სწრაფად და ეფექტურად გადიოდა.

-“თუ რამე არ მოგწონთ მომეცით შენიშვნა. მე ღმერთი არ ვარ და შეიძლება რამე შემეშალოს” – ხშირ-ხშირად იმეორებდა ახალგაზრდა მასწავლებელი.

-“ყველა მხრიდან განვიხილოთ ანდრიას ნამუშევარი!  ანდრია მოამზადე არგუმენტები! ვინ გააკრიტიკებს და ვინ დაიცავს ნაშრომს?”

….

გაკვეთილების შემდეგ – როცა შეყვარებულს არ ხვდებოდა;  – მოგვიანებით, როცა ოჯახში არ მიეჩქარებოდა; – უფრო მოგვიანებით, როცა შვილთან ბაღში არ აგვიანდებოდა;  მოსწავლეებთან ერთად ცოტა ხნით რჩებოდა სკოლაში. ლაპარაკობდნენ ყველაფერზე, რაც გაკვეთილზე ვერ მოასწრეს და რაც მათემატიკასთან კავშირში არ იყო.

სადამრიგებლო რომ აიყვანა, ასე ეგონა 25 შვილი ერთად შეეძინა. პირველივე მშობელთა კრებაზე დედებთან ერთად მამებიც იხმო, თანამშრომლობა სთხოვა.

“აქ მხოლოდ საგნებს არ ვასწავლით, აქ ყალიბდებიან პიროვნებებად. ამიტომ სკოლასთან ურთიერთობა უნდა გასცდეს სავალდებულოს ფორმატს და  გადავიდეს ყოველდღიური, სასიამოვნო, ხალისიანი ურთიერთობის რეჟიმში. წინ გარდატეხის ასაკი გვაქვს. ნებისმიერ სირთულეს ადვილად გადავლახავთ თუ ერთად ვიქნებით. უდიდესი მნიშვნელობა აქვს, სახლში და სკოლაში ერთ ენაზე ვესაუბროთ ბავშვებს. ნუ, გააგონებთ, ისეთ ფრაზებს როგორებიცაა “მე რო ვისწავლე, რა აზრი ქონდა, მთელი დღე ვტაქსაობ”, “დედაშენმა რომ ისწავლა, იმიტომ ვერ უვლის მოხუცს საბერძნეთში?”, “თუ არ ისწავლი მეეზოვე გამოხვალ” და ა.შ.  დამეხმარეთ, რომ გავუჩინოთ დადებითი მოტივაცია. გაბრაზებულ გულზე შვილების დასასჯელად ნუ გამოიყენებთ ფრაზებს “დაჯექი, იმეცადინე!”, “აიღე, წიგნი წაიკითხე!” უფრო ფრთხილად, პოზიტიურად მიუდექით საშინაო დავალების მომზადების საკითხს. იყავით კრიტიკულები ჩემს მიმართ! მომაწოდეთ იდეები! დამისვით შეკითხვები! მოითხოვეთ გამართული სწავლა-სწავლების პროცესი! ერთად ვაჩვენოთ და ვასწავლოთ ბავშვებს იმაზე მეტი, ვიდრე ამ შენობის ფანჯრებიდან ჩანს, ვიდრე სასკოლო პროგრამით და რეჟიმით არის განსაზღვრული. მე ხშირად შეგაწუხებთ. მიიღეთ ეს გამოწვევა, როგორც დასახულ მიზნამდე მისასვლელი გზა.”

სადღესასწაულო დღეებში ბავშვები ახალგაზრდა მასწავლებელთან ერთად  დადიოდნენ სკოლასთან ახლოს მდებარე მოხუცებულთა თავშესაფარში – ახალ ამბებს უკითხავდნენ, ესაუბრებოდნენ, ჭადრაკს და ნარდს ეთამაშებოდნენ შვილებს და შვილიშვილებს მონატრებულ პაპა-ბებიებს.

წელიწადში ორჯერ ტკბილეულს, სურსათს, ტანსაცმელსა და სათამაშოებს აგროვებდნენ. სოციალურად დაუცველ ბავშვიან ოჯახებს სტუმრობდნენ და მათი სიხარულით დამუხტულები უბრუნდებოდნენ მერხებს.

ის პატარა ბიჭი, მათემატიკას რომ ასწავლიდა, მოკლე ხანში გადაიქცა მეგობრად, ფსიქოლოგად, დამრიგებლად. უფრო მოგვიანებით მოსწავლეების შვილების მასწავლებლად, იმათ მეგობრად და დამრიგებლად.

დრედები აღარ ქონდა, მაგრამ გრძელ თმას, კიკინას, წვერს და ბევრ ჯიბიან ჯინსებს ვერ შეელია.

2056 წელს სამოცს გადაცილებულმა მასწავლებელმა ზურგჩანთაში შვილიშვილის გამომცხვარი შაქარლამები ჩააწყო. მერე კომპიუტერი ჩართო, პირადი ჩანაწერების გვერდი გახსნა და დაბეჭდა:

იმ დღის შემდეგ პირველად რომ დავდექი ოცი მეორეკლასელის წინ 40 წელი გავიდა. ამ დროის განმავლობაში სამ მიზანს მივაღწიე :

  • ჩემს მოსწავლეებს აღარ სძულთ სწავლის პროცესი, აქვთ მიზანი და ნაბიჯ-ნაბიჯ ხალისიანად მიიწევენ დამოუკიდებელი ცხოვრებისკენ.
  • ჩემი მოსწავლეები დიდხანს რჩებიან ნამდვილ ადამიანებად, სიყალბისგან, მლიქვნელობისგან თავისუფალ ადამიანებად.
  • მათ შეუძლიათ გაიზიარონ უცნობი ადამიანების ტკივილი და შეცვალონ სხვისი   ცხოვრება უკეთესობისკენ.    

მომწონს ჩემი პროფესია. ყოველთვის ხომ არ გეძლევა შანსი, პატარა წვლილი შეიტანო საზოგადოების პოზიტიურ ფორმირებაში.”

2056 წელი

ლუკა მასწავლებელი 

განათლება

მომავლის მასწავლებელი: – “экзамены для меня всегда праздник”

“წარმატებული ადამიანების ადგილი არ არის სკოლაში”, “იმდენს იზამენ მოტივირებული პედაგოგი აღარ შერჩება სკოლას”, “ნემსის ყუნწში ძვრებიან საარჩევნო ხმებისთვის”, “ეს იმ საშემოდგომო გამოცდას გავს, გვიან, მაგრამ ყველა რომ აბარებს”, “დაგვცინიან სერთიფიცირებულებს!”, “რატომ გვიშლიან ნერვებს, ამ ქვეყანას მასწავლებლები არ ჭირდება? ჩვენი იმიჯის შელახვის კიდევ ერთ მცდელობაა” – facebook -ის დახურულ ჯგუფებში წარმატებული და იმედგაცრულებული მასწავლებლები ღელავენ. შრომა, რომელიც გაწიეს, რომლითაც სხვა 50 ათას კოლეგას ბევრად სჯობდნენ, წყალში ჩაუყარეს. დღეიდან წარმატებული და წარუმატებელი პედაგოგი აღარ არსებობს. ყველა ერთნაირად “კარგია”! რას იზამთ, 15 ათასი 50 ათასზე 3-ჯერ და უფრო მეტად ნაკლებია. სად 15 000 ხმა და სად 50 000 ?! წინასაარჩევნოდ!

ამიერიდან გვექნება გამოცდა, სადაც არავინ ჩაიჭრება. ყველა იმას ჩააბარებს რაც იცის. რა მოხდება, თუკი სწავლებისთვის საკმარისი ცოდნა არ აღმოაჩნდება მასწს? არაფერი! სად არიან ამ დროს მშობლები? ნეტაი, შენ. მოგცლია, მაინც რეპეტიტორტან უნდა ატაროს 😦
როგორ უნდა მოახერხო, რომ წარმატებულ მასწავლებლებს თავიანთი თავი შეაცოდო? რა მიზანი უნდა გქონდეს, რომ საგნის უცოდინარ მასწავლებელს პასი მისცე, ხმა ამოაღებინო და “ესეც თქვენო” ნიშნისმოგებით აძახებინო მასზე მშრომელი და ჭკვიანი კოლეგებისთვის? – კითხეთ სანდრო ჯეჯელავას, ვიდრე მე ინტერვიუს რიგში ვდგავარ!
ჩემი თვალით კი ასე ჩანს – ვისაც უნდა ეფერებოდეს ნერვებს აწყვეტს, ვისთანაც პრინციპული და შეუვალი უნდა იყოს, თავზე ხელს უსვამს.
მე ვინ ვარ?- ერთი რიგითი მშობელი, გადასახადის გადამხდელი, რომელსაც სახელმწიფო შესაძლებლობას მიკარგავს საჯარო სკოლაში ხარისხიანად ვასწავლო ჩემ შვილებს. მე არ მინდა წარუმატებელი, გაყინული, შეშინებული, ჩირგვში მჯდომი ან დირექტორის ნათესავი მასწავლებლები. “აქედან იქამდე წაიკითხეთ, ლექსი დაიზეპირეთ, ჩემთან მოემზადეთ” ტექსტებით. მე თანამედროვე სტანდარტებს მორგებულ მომავლის პედაგოგებთან მინდა მუშაობა, რომლებიც ზრუნავენ განვითარებაზე. დიახ, აბარებენ გამოცდებს, აგროვებენ კრედიტებს, იყენებენ სხვა და სხვა რესურსებს, წერენ პროექტებს, მშობლებისგან ითხოვენ ჩართულობას, მოსწავლეებისგან – სწავლას, შრომისმოყვარეობას, პატივისცემას, და ა.შ.
მე ვერ შევაჩერებ ჩემი შვილების ზრდას. დრო არ იცდის და ვერც მე დაველოდები სკოლიდან თავისით როდის გაიწოვება უცოდინარი მასწავლებლების და უმანდატო პარტიული დირექტორების რაოდენობა. ამაზე განათლების სამინისტრო უნდა ზრუნავდეს. ამისთვის ვუხდი ხელფასს, პრემიას და დანამატს ჩემი შემოსავლიდან. ამისთვის ვუფინანსებ კომფორტული მანქანით მგზავრობას, ტელეფონზე საუბრებს, მივლინის ხარჯებს და ა.შ.

ტაში 50 ათასო მასწავლებელო, ვინც იძახდით რომ გამოცდები შეურაცხყოფაა! აი, თქვენი დრო მოვიდა.

.49138186.jpg

იძახეთ ახლა “экзамены для меня всегда праздник” და გულში მაინც გრცხვენოდეთ, მომავლის შემოქმედის ნაცვლად უბრალო ელექტორატი რომ ხართ.

 

განათლება

საგანგაშო მდგომარეობა

ცუდად არის საქმე!

ისეთი სკოლებიც გვქონია, სადაც მოსწავლების ნახევარზე მეტი  ატესტატს ვერ იღებს, ისეთი რეგიონებიც, სადაც თითქმის ნახევარი სკოლას ვერ ამთავრებს.  სად მიდიან ეს ბავშვები, რას სწავლობენ, როგორ ცხოვრობენ? ამ სტატისტიკას აწარმოებს ვინმე? აი, გათენდა დღე უატესტატოდ! რას ვთავაზობთ 8 გამოცდიდან ერთ-ერთში ჩაჭრილებს?  ბიჭებს ჯარს და გოგოებს გათხოვებას? ისწავლიან რამეს ჯარიდან დაბრუნებული და მუცელგაბერილი გუშინდელი ბავშვები?

სად იყავით მშობლებო აქამდე, სანამ ეს შედეგი დაგიდგებოდათ? რატომ არ ყვიროდით, რატომ არ ხმაურობდით, რატომ არ აპროტესტებდით დარღვეულ სწავლა-სწავლების პროცესს? სოც. ქსელს და სერიალებს ვერ მოსწყდით?  საზღვარგარეთ მუშაობთ და ბებიას დაუტოვეთ შვილები? საჭმელზე ფიქრობდით და სულისთვის არ გეცალათ? მათი არსებობისთვის იბრძოდით? ბანკიდან ვალი შვილის კეთილდღეობისთვის აიღეთ და დღე და ღამე სამსახურში მყოფს იმ შვილებისთვის აღარ გცალით?  თქვენ რომ აღარ ეყოლებით, რითი უნდა იცხოვრონ?

სად იყავით მასწავლებლებო, სანამ ეს შედეგი დაგიდგებოდათ? არ დაგიჯერეს ბავშვებმა რომ ეუბნებოდით “იცინეთ, იცინეთ და ბოლოს მე გავიცინებო?” სასაცილოა შედეგი, როცა ნახევარი კლასი ატესტატს ვერ იღებს?! არ ჯობდა აგეხსნათ, რომ განათლებული ადამიანს მეტი შანსი აქვს ღირსეულად იცხოვროს და სხვების ცხოვრებაც შეცვალოს უკეთესობისკენ? თქვენ ხომ ყველა ჩვენთაგანზე კარგად იცოდით, რა შედეგებზე გავიდოდნენ თქვენი მოსწავლეები? წინასწარ რომ გეთქვათ მოსალოდნელი შედეგების შესახებ, დირექტორი თქვენი ჩატარებული გაკვეთილის ხარისხს შეამოწმებდა? დაგესწრებოდათ გაკვეთილზე?  სერთიფიცირებული პედაგოგით ჩაგანაცვლებდათ? ღრმა სიბერემდე ვეღარ დარჩებოდით იმ სკოლაში? ხმაურის აზრს ვერ ხედავდით?  თქვით და არავინ დაგიდგათ გვერდით? დაპირისპირებას ერიდებოდით? თქვენი რეპუტაცია ხომ თქვენი მოსწავლეების წარმატებით ფასობს. მოსწავლეების მნიშვნელოვანი ნაწილი კი სკოლას ვერ ამთავრებს. ამიტომ ნუ აღშფოთდებით თუ მასწავლებლის სახელი ისე ვეღარ ქუხს ქვეყანაზე როგორც ოდესღაც. მხოლოდ წელს 10 000-ზე მეტმა მოსწავლემ ვერ გადალახა მინიმალური ზღვარი.

სად იყავით სკოლის დირექტორებო, როცა თქვენი მასწავლებლები დაზუთხულ გაკვეთილებს ატარებდნენ? რატომ არ ესწრებოდით გაკვეთილზე, რატომ არ ატოვებინებდით სკოლას? გაწყობდათ შეშინებული პედაგოგი, ოღონდ ის არ ყოფილიყო ამბიციური? ოღონდ უსიტყვო მორჩილება გქონოდათ სკოლაში? რატომ არ ახალისებდით წარმატებულ პედაგოგს დირექტორებო? რატომ უკლავდით მოტივაციას სახალისო გაკვეთილები საინტერესოდ ჩაეტარებინათ? სად იყავით როცა პათეტიკურ ზეიმებზე გეპატიჟებოდნენ? გამგებელი გეჯდათ გვერდით და ბავშვების შესაფასებლად არ გეცალათ? რესურს ცენტრის უფროსისთვის გვერდზე ოთახში პურ-მარილი იშლებოდა და დანა-ჩანგალი ხომ სწორად დადეს იმაზე დარდობდით? პატივი ხომ უნდა მიგეგოთ თქვენი თანამდებობაზე დამნიშვნელებისთვის? გულწრფელად, რა დამსახურებისთვის დაგნიშნეს სკოლის დირექტორად? იმ სკოლის განვითარების სტრატეგიული გეგმა მოგიწონეს, სადაც დირექტორობამდე არ ყოფილხართ?

რესურს-ცენტრების უფროსებო – ნეპოტიზმით დასაქმებულო გამგებლების და გუბერნატორების ოჯახის წევრებო და მეგობრებო, თავზე ვინც ასხედხართ სკოლებს, გადმოფინეთ შავი სია. რამდენი პროფესიონალი შეიყვანეთ ამ სახიფათო ჩამონათვალში, უცბად სადმე სკოლასთან ახლოს რომ არ დაიწყონ მუშაობა. Facebook-ზე  მოთვალთვალეებო და სხვისი Like-ების ჩუმად დამთვლელებო !  ნეგატიური შედეგი აქვს თქვენს მუშაობას. იცით ქვეყნის და საზოგადოების ხერხემალს რომ აავადებთ? მცოდნე და კეთილის მსურველი ადამიანების ადგილს რომ იკავებთ? სხვაგან მოძებნეთ დასაყრდენი, ჩამოსცილდით სკოლას თორემ  ჩვენებთან ერთად თქვენი შვილებიც “დაიღუპებიან”.

განათლების სამინისტროს მაღალჩინოსნებო რატომ არ უშვებთ სკოლაში ახალ კადრებს? პრაქტიკოსების ხმებს დაკარგავს მმართველი პარტია? მაშინ რატომ აწვალებთ მოქმედ პედაგოგებს, რატომ ახარჯვინებთ თანხებს და დროს “ტრენერებთან” მომზადებაში? ისედაც ხომ კაპიკებს ვუხდით საშვილიშვილო საქმეში. რატომ აცხადებთ, რომ საკუთარი საგანი არ იციან და გამოცდაში ჩაჭრილებს სკოლებში აბრუნებთ? რატომ? ბავშვების დასაცინები რომ გახდნენ? ეს ძალიან ცუდ შედეგებს მოგვიტანს!!! რატომ არის რესურს-ცენტრი და სკოლები ნეპოტიზმის ბუდე? რატომ არ აგყავთ სისტემის ყველა რგოლის თანამშრომლები კონკურსის წესით? რატომ არ აძლევთ სკოლას თვითგანვითარების საშუალებას? რატომ არის სწავლა-სწავლების პროცესი ბავშვების დიდი უმრავლესობისთვის “ტანჯვა-წამება”? როგორ ახერხებთ რომ მასიურად შეჯავრდეთ პატარა ადამიანებს სწავლა?

სამწუხაროდ, მოცდის დრო არ გვაქვს! დიდ ფულს და ენერგიას არაგონივრულად  ვხარჯავთ.  მცოდნე და გულანთებული ერთეული ადამიანების მხრები სკოლის პრობლემების სიმძიმეს დიდხანს ვეღარ გაუძლებს. ხისტი საკადრო ცვლილებები  ჰაერივით გვჭირდება.

 

განათლება · საზოგადოება

საკონტოლო გასროლა აბიტურიენტებს

მე არ ვარ აბიტურიენტი. არც შვილი მყავს აბიტურიენტი, არც და, არც ძმა, არც დის შვილი ან ძმის შვილი. მაგრამ წარმომიდგენია რამხელა ღამე იქნება ათეულობით ათასი აბიტურიენტისთვის და მათი მშობლისთვის. რამდენჯერ შეეცვლებათ გუნება-განწყობა და რამდენ ვერსიას განიხილავენ ხვალამდე.
იმიტომ რომ ვიღაცამ გამოცდების და შეფასების ცენტრში დაუშვა შეცდომა. ძალიან მტკივნეული შეცდომა.

წარმომიდგენია რას გრძნობენ აბიტურიენტები და მათი მშობლები. გაურკვევლობაში რომ ხარ, იმედგაცრუებული და მილოცვებს იღებ, რაზე შენ თვითონაც აღარ იცი.

ეს არ არის უბრალოდ სისტემური შეცდომა. ეს არის ფსიქოლოგიური ტერორი მძიმე ზაფხულგადავლილი ბავშვების და მათი ბოლომდე ჯიბე გადმობრუნებული მშობლების.
გუშინ მივულოცეთ, რომ უკვე დიდია. დღეს ვეუბნებით, რომ გვაპატიოს, შეგვეშალა და ხვალ ვეტყვით გაიზარდა თუ ისევ სკოლის პროგრამით მოუწევს სწავლა.
გუშინ ვუთხარით, რომ უმაღლესში სწავლის საფასურის გადასახდელად სესხის აღება არ მოუწევდა, დღეს ვეუბნებით, რომ გვაპატიე, ამაღამ დავითვლით და ხვალიდან დაიწყე მაგ ფულზე ფიქრი.
არადა უნდა მოვეფეროთ, იმიტომ რომ ისწავლეს, იმიტომ რომ გაბედეს, იმიტომ რომ უკეთესი ცხოვრება უნდათ, იმიტომ რომ ჩვენზე ბევრად ჭკვიანები არიან და იმიტომ რომ მათ უნდა მართონ მალე ქვეყანა.
საკონტოროლო გასროლას გავდა ეს შეცდომა.
განათლება · საზოგადოება

შეხვედრების მინისტრი

თამარ სანიკიძის ხისტი და შეუვალი პოლიტიკის შემდეგ სანდრო ჯეჯელავა “მხსნელად” მოევლინა პედაგოგებს. დაიწყო დიალოგი, ასე მონატრებული დიალოგი მინისტრთან, მაღალ ჩინოსანთან.
შეხვედრები, შეხვედრები, შეხვედრები … 40-ზე მეტი შეხვედრა მინისტრობის 2,5 თვეში. ფოტოები განათლების სამინისტროს ოფიციალური ვებ-გვერდიდან, საუკეთესოდ ასახავს ბოლო პერიოდში განათლების სისტემაში მიმდინარე პროცესებს.

DSC_0567.JPG
13735031_1620488078281410_7302453554787297339_o.jpg
direqtorebi.JPG

 

DSC_0535.JPGDSC_0777.JPG

DSC_3464.JPG

DSC_3654.JPGDSC_5348 (1).JPGDSC_5786.JPGDSC_0804.JPGDSC_8719.JPGDSC_7040.JPGDSC_8935.JPGDSC_9722.JPGreqtorebi.JPG

როცა კომუნიკაციის “მამა” ხარ, ზუსტად იცი როგორ მოიგო ადამიანების გული. როცა მასების ფსიქოლოგიას იცნობ, ზუსტად იცი, რა დროს რა უნდა თქვა.  და ისიც იცი როგორ მოგყვება ადამიანის ფიქრები..

“სათითაოდ გიხდით ბოდიშს ყველა იმ უბედურებისთვის, რაც ჩემს ადგილას მდგომებმა დაგმართეს”. ”მასწავლებლის სახელი უნდა ქუხდეს ქვეყანაზე”. “უბატონოდ ვერავინ შეგეხებათ”. „მაგარ შარში ვართ ხალხო, ისეთი სასწავლო გეგმა გვაქვს, შეუძლებელია კარგად ასწავლო“. “ვიდეო გაკვეთილები სავალდებულო აღარ არის. მასწავლებელთა შეფასების სქემა შეიცვლება.” – უსწრაფესად, რამდენიმე დღეში მოიგო მასწავლებლების გული და აღადგინა ნდობა. (თუმცა თამარ სანიკიძე განათლების ხარისხის მართვის ცენტრის ხელმძღვანელად დანიშნა).
“რატომ უნდა დავიმახსოვრო მე, მოსწავლემ, რომელ ქვეყანაში რა სასარგებლო წიაღისეულია, როცა არსებობს Google?” – მოიგო მოსწავლეების გული. (თუმცა რატომ ვსწავლობთ ანგარიშს, როცა არსებობს კალკულატორი?!)
“შევზღუდავთ მოსწავლის ჩანთის ჯამურ წონას. ახლა სექტემბერში ვერ, მაგრამ მომავალ სექტემბერს, ჩანთები გაცილებით მსუბუქი იქნება” – მოიგო მოსწავლეთა მშობლების გული. (აქ თუმცა არ არსებობს)
“5 წლის ასაკის ბავშვებისთვის სკოლაში შესაძლოა, მოსამზადებელი კლასი გაიხსნას” – მოიგო მომავალი მშობლების გული. (თუმცა ჩვენ უკვე გვაქვს მოსამზადებელი პროგრამები საბავშვო ბაღებში და რას ვუშვებით მას?)
“უმაღლესში მთავარი პრობლემა დაწეული პლანკაა. ძალიან ბევრს ვუშვებთ უმაღლესში, როცა უმაღლესი იმის უმაღლესია, რომ იქ ძალიან ნარჩევი ხალხი უნდა იყოს” – მოიგო პროფესორ-მასწავლებლების გული. (თუმცა სკოლა რეპეტიტორის გარეშე ამზადებს “ნავაროჩენ” მოსწავლეებს? არა. მაშინ რას ვთავაზობთ დანარჩემენს?)
“ბუნდოვანია, რატომ სჩუქნის ჩემს შვილს სახელმწიფო წიგნს, როცა შემიძლია ვიყიდო?!” – “პასი მისცა” ოპონენტებს.
“ვაპირებ კომაროვის მსგავსი სკოლების შექმნას” – მოიგო სრულიად მსმენელების გული (თუმცა როგორ?)
თუ მცირედით მაინც შეგტკივა გული განათლების სისტემაზე, ძნელია გულგრილად უსმინო საუბრების ოსტატს, მით უფრო, როცა პიროვნების კულტი ჯერ კიდევ სისხლში გვაქვს გამჯდარი.

ერთი რაც ცალსახად გამოიკვეთა განათლების სისტემის გადატრიალებას აპირებს. ოღონდ ისე, რომ ყველას თავზე ხელს უსვამს, შენ კარგი ხარო, შენ შეგიძლიაო. “დირექტორების სისხლის მსმელი” შაშკინის და “მასწავლებელთმოძულე, გაბრაზებული” სანიკიძის შემდეგ სისტემა ახალი გამოწვევის წინაშე დგას. პოზიტიური მშობლობა რომ ბავშვთა აღზრდაში ამართლებს, ვიცი.

მაგრამ კითხვა მაქვს: აღზრდის პოზიტიური “მამა” უკვე ზრდასრულ “შვილებს”?!

განათლება · საზოგადოება · სოციალური

უმუშევრობა, სოფელი და შესაძლებლობები

გული მიწუხს ისეთია ქართული სოფელი.
სახურავგადახუნებული, მეორე სართულ გაულესავი სახლებით; ადგილ-ადგილ მოხრეშილი ორღობეებით; უწესრიგო, ოღრო-ჩოღრო ღობეებით, ღამით მთვარის ანაბარად მიტოვებული ქუჩებით; მეორადი ტანსაცმლისა და ლილოდან ჩატანილი საჩუქრების მაღაზიებით, ნისიებით რომ არსებობენ; ტალახიან ნაკელში ამოზელილი რეზინის “კალოშებით”; დაძველებული საოჯახო ნივთებით; ნაადრევად დაბერებული, კბილებგამოცლილი, დარდისგან სახე შეცვლილი ადამიანებით; შრომისგან კანგაუხეშებული ქალებით; მძიმე საქმისგან იძულებით დაკუნთული კაცებით, უმეტესად ბირჟაზე გაზრდილი შვილებით, სამსახური რომ საჩუქარი გონიათ და ისე ოჯახდებიან, მრავლდებიან ხვალინდელ დღეზე ფიქრი საიდან უნდა დაიწყონ, არც იციან.
სტუმრად მივედი. მიწაზე მუშაობა არ უნდაო – შემომჩივლა ბავშვობის მეგობრის დედამ. არ ეხმარებაო მამას. დაცვაში მუშაობს, 250 ლარი აქვს ხელფასი – გზაში და სიგარეტში არა ჰყოფნისო. შეყვარებული ყავსო, 30 წლისაა, მაშ რა ქნასო. მეც ხო მინდა შვილიშვილიო. მერე 250 ლარით როგორ უნდა იცხოვროს-მეთქი. აგე, მაგისი ბიძაშვილი გამგეობაში მუშაობს, რა ხანია პირდება სამსახურს, მაგრამ არაფერიო. “გამგეობა” ყველაზე პრესტიჟული და პერსპექტიული სამსახურია სოფელში. მოვიდა ისიც. კარგია რო გამოგვიარეო, გხედავ ხოლმე ხანდახან ტელევიზორში, ისე მიხარია შენი დანახვა, რაზე ლაპარაკობ აღარ მესმისო – შემომღიმა. რას საქმიანობ მეთქი – სამ დღეში ერთხელ ერთი “სუტკა” ვმუშაობ, დანარჩენი მძინავს ან ვქეიფობ, ჩვენი ამბავი ხო იციო. სამ დღეში ერთხელ რა გაქეიფებს, პროფსასწავლებელში მაინც ისწავლე, ვენახი გაქვს, საფერავი გიდგას, მასწავლებელი სახლში გყავს, მარკეტინგის წიგნიც რო გადაშალო, აღარც 250 ლარზე მოცდები, აღარც სუბსიდიაზე იფიქრებ, უფრო ძვირად გაყიდი მეთქი ღვინოს. ვინ იყიდის ჩალის ფასი ააქვსო. იმოდონა მოვლა უნდაო ვაა.. შენ რა იციო, შორიდან თქმა ადვილიაო! – შემეკამათა- ჩემ ადგილას ვერც შენ იზამდი ვერაფერსო! შენ ადგილას რომ ვიყო, მოვძებნიდი პროფსასწავლებელს, სადაც ღვინის ტექნოლოგია ისწავლება, ვისწავლიდი მარკეტინგს, მოვიფიქრებდი საფირმო სახელს მამაშენის დაყენებული ღვინისთვის, მივიდოდი დიდ ქარხნებთან, მოველაპარაკებოდი ჩამოსხმაზე, ჩავაწყობდი ჩანთებში და დავივლიდი ბარ-რესტორნებს მეთქი. გაეცინა. რას დაარქმევდიო? პატარ-პატარა ქვევრებში ჩამოვასხამდი და “განსხვავებულს” დავარქმევდი მეთქი – ნაუცბათევად ენაზე მომდგარი ვუთხარი. კარგია ისე, ხო იციო, – გაიღიმა. მარა ეგეთი ადვილი მაინც არ არისო.

ვერ შევძელი, ვერ დავიყოლიე.. 

გული მიწუხს ისეთია ქართული სოფელი. სავსე უიმედო და უპერსპექტივო ახალგაზრდებით, იშვიათად თუ გამოერევა მშრომელი და მოტივირებული გოგო/ბიჭი. სხედან და ელოდებიან სამსახურს. არადა ყავთ რამდენიმე სული ძროხა, ათობით ქათამი, ცხვარი ან ღორი. აქვთ ყანა, ვენახი, ხშირად თავისუფალი მიწაც. მე რომ სოფელში ვცხოვრობდე და ახალგაზრდა ვიყო ოჯახის ერთი წლის მოსავლით მარკეტინგთან ერთად ვისწავლიდი მეცხოველეობას, ვეტერინარიას, აგრონომიას, სასურსათო საქმეს ან მეღვინეობას. ნაბიჯ-ნაბიჯ მოვაწყობდი ჩემ საქმეს და ჩემ ცხოვრებას სუფთა ჰაერზე.
მე მაინც მიყვარს სოფელი, დაღლილი და ლაღი ადამიანებით. ფიანდაზების მოლოდინში სამ დღეში ერთხელ რომ ქეიფობენ და ხელფასის ოდენობით არ ზომავენ ბედნიერებას.